Κανδήλα Ξηρομέρου - Μεγάλη Παρασκευή στο χωριό μας στο παρελθόν - Ἡ Ζωὴ ἐν τάφῳ.

Γράφει η κα Παρασκευή Σιδερά - Λύτρα *.

Στο χωριό μου, στην Κανδήλα, στο τέλος της δεκαετίας του ᾽40, αρχές της δεκαετίας του ᾽50 του περασμένου αιώνα η συνειδητοποίηση, ότι η Μεγάλη Παρασκευή είναι ημέρα θλίψης, άρχιζε πρωί-πρωί με τη λυπητερή μελωδία των παιδιών, που γυρνούσαν – μόνον αγόρια – σε παρέες από σπίτι σε σπίτι να πουν τα Πάθη: Σήμερον μαύρος ουρανός, σήμερον μαύρη μέρα / Σήμερον όλοι θλίβονται και τα βουνά λυπούνται …– Στο χέρι κρατούσε ένας της παρέας καλαθάκι, και οι νοικοκυρές τούς έδιναν αυγά, όχι βαμμένα.

Οι κοπέλλες πηγαίναμε στους κήπους και μαζεύαμε λουλούδια κάθε λογής. Κυνηγούσαμε όμως τους κρίνους, ιδιαίτερα τους γαλάζιους, που ήταν σπάνιοι. Φέρναμε τα λουλούδια μας στην εκκλησία και τα παραδίδαμε στις νεαρές γυναίκες, οι οποίες ετοίμαζαν τον Επιτάφιο, για να τον στολίσουν με τα λουλούδια μας. Θυμάμαι τις χαριτωμένες μορφές τους, που, μπορώ να πω τώρα, εξέφραζαν ένα αίσθημα ευθύνης για το έργο, που είχαν αναλάβει. Θυμάμαι μερικές με τα ονόματά τους, ήταν: η Χ(ρυ)σαυγή τ᾽Μπούρα, η καλή μοδίστρα, η Σία τ᾽Μούτου, η Πίπω τ᾽Δ(η)μητρούκα (Αποστολάκη), η Δρόσω τ᾽Κοντολιού, η Ανθούλα τ᾽Λεκατσά, η Σταθούλα τ᾽Καραπιπέρη, και άλλες, που δεν τις θυμάμαι ονομαστικά.

Το βράδυ στον εσπερινό ήταν η συγκινητική απόλαυση της μελωδίας των πολλῶν στροφῶν των επιταφίων θρήνων: “Ἡ ζωὴ ἐν τάφῳ “, “Αἱ γενεαὶ πᾶσαι”, “Ἄξιόν έστιν”. Μού μένει αξέχαστο το σκηνικό μέσα στην εκκλησία: Νεαρά παιδιά, περισσότερο έφηβοι χωρισμένοι σε δύο ομάδες ήταν οι ψάλτες των θρήνων εναλλάξ, και ενδιάμεσα παρενέβαινε συντονίζοντας κι ο ψάλτης μας, ο Νίκος Λυγκώνης (Νίκο-Κ᾽τσός) με την αλησμόνητη καθαρή, γλυκά διεισδυτική μελωδική φωνή του. Απ᾽τα νεαρά παιδιά, που έψαλλαν κάθε χρόνο, θυμάμαι συνειδητά τον Σπύρο (Πίπη) Λεκατσά, τον αργότερα σπουδαίο ξυλουργό.

Μετά το πέρας των ύμνων η περιφορά του Επιταφίου. Στις πρώτες αναμνήσεις μου, από τα μέσα μέχρι το τέλος της δεκαετίας του ᾽40 μετακατοχικά γινόταν περιφορά του Επιταφίου μόνον γύρω στην ἐκκλησία, ενώ αργότερα σε ειρηνικούς καιρούς περιφορά στο χωριό, και συναντιόνταν οι δύο Επιτάφιοι των δύο ενοριών της Άνω και της Κάτω Κανδήλας.

Με την επιστροφή του Επιταφίου, το εκκλησίασμα, ήδη από την πίσω πόρτα πάλι μέσα στην εκκλησία, περιμέναμε με λαχτάρα ν᾽ ακούσουμε τον δυνατό χτύπο στην κύρια είσοδο και τη βροντερή φωνή του ιερέα μας, του Παππα-Νώντα: Ἄρατε πύλας οι ἄρχοντες ὑμῶν, καὶ ἐπάρθητε πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης. Ο ψάλτης μας μέσα από την εκκλησία ρωτά; Τίς ἐστιν οὖτος ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης; Καὶ ὁ ἱερέας μας ἀπ᾽έξω μὲ τὴ βροντερὴ φωνή του: Κύριος κραταιὸς καὶ δυνατός … Και ο ψάλτης επαναλαμβάνει την ερώτηση: Τίς ἐστιν οὗτος ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης; Και η αποφασιστικὴ απάντηση του ιερέα: Κύριος τῶν δυνάμεων. Αὐτός ἐστιν ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης – και με δύναμη σπρώχνει την πόρτα και εισέρχεται ο Επιτάφιος. Με την είσοδο του Επιταφίου άρχιζε – δεν μπορώ να πω το μοίρασμα – το … άρπαγμα (!) των λουλουδιών, για να τα πάρουμε στο σπίτι και να τοποθετηθούν στο εικονοστάσι για όλον τον χρόνο.

-------------------------

* Η συμπατριώτισσα μας με καταγωγή από την Κανδήλα Ξηρομέρου Παρασκευή Σιδερά - Λύτρα, σπούδασε στη Ράλλειο Παιδαγωγική Ακαδημία και μετεκπαιδεύτηκε στο Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαιδεύσεως. Σπούδασε κατόπιν στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Γοττίγγης Κλασσική Φιλολογία, Παιδαγωγική και Ψυχολογία.

Δίδαξε σε σχολεία στην Ελλάδα και στη Γερμανία και τελευταία Νεοελληνική Γλώσσα ως εντεταλμένη στο Πανεπιστήμιο της Γοττίγγης.

Έχει δημοσιεύσει σε περιοδικά άρθρα και βιβλιοκρισίες και έχει μεταφράσει θεωρητικά και λογοτεχνικά έργα από τα Γερμανικά στα Ελληνικά και αντιστρόφως.

Κάτοχος του κρατικού βραβείου μετάφρασης έργου ελληνικής λογοτεχνίας σε ξένη γλώσσα 2007.

Συμμετοχή σε συλλογικά έργα.

(2004) Επετηρίς Εταιρίας Λευκαδικών Μελετών Θ΄, Εταιρεία Λευκαδικών Μελετών

Μεταφράσεις.

(2016) Andreas - Salomé, Lou, 1861-1937, Ράινερ Μαρία Ρίλκε, Εκδόσεις Κυριακίδη ΙΚΕ.

(2015) Andreas - Salomé, Lou, 1861-1937, Το ευχαριστώ μου στον Φρόυντ, Εκδόσεις Κυριακίδη ΙΚΕ.

(2014) Ellissen, Adolf, Περίπατος στην αρχαία Αθήνα, Hellasproducts / Griechenland Zeitung [μετάφραση, επιμέλεια.

(2013) Σιδεράς, Άγις, Απόλυτη και υπαρξιακή ποίηση, Κυριακίδη Αφοί.

(2013) Andreas - Salomé, Lou, 1861-1937, Ο Φρήντριχ Νίτσε μέσα από τα έργα του, Εκδόσεις Παπαζήση.

(2012) Andreas - Salomé, Lou, 1861-1937, Θρησκεία και πολιτισμός, Κυριακίδη Αφοί.

(2012) Andreas - Salomé, Lou, 1861-1937, Περί έρωτος, Οδός Πανός.

(2012) Andreas - Salomé, Lou, 1861-1937, Ράινερ Μαρία Ρίλκε, Κυριακίδη Αφοί.

(2009) Βιζυηνός, Γεώργιος Μ., 1849-1896, Το παιδικό παιχνίδι σε σχέση με την ψυχολογία και την παιδαγωγική, Κυριακίδη Αφοί [μετάφραση, επιμέλεια].

(2004) Καραθεοδωρή, Κωνσταντίνος, 1873-1950, Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή 50 επιστολές προς συναδέλφους του στη Γοτίγγη (Göttigen), Ζήτη.

(2004) Kant, Immanuel, 1724-1804, Περί παιδαγωγικής, Κυριακίδη Αφοί.