Παγκόσμιο συνέδριο για το νερό στις 22-24 Μαρτίου 2014 στο Πανεπιστήμιο Πατρών. Στο εξώφυλλο του συνεδρίου το φράγμα της Αρχαίας Αλυζίας στη θέση «Γλώσσες» στο Βάρνακα.


Όπως μας ενημέρωσε ο Πρόεδρος της τοπικής κοινότητας Βάρνακα κ. Βασίλειος Πολύζος, στις 22-24 Μαρτίου 2014 θα πραγματοποιηθεί στο Πανεπιστήμιο Πατρών το παγκόσμιο συνέδριο για το νερό, στο οποίο θα συμμετάσχουν διακεκριμένοι επιστήμονες από όλο το κόσμο ειδικοί με το αντικείμενο. Στην αφίσα με την προαναγγελία του συνεδρίου φιγουράρει το φράγμα της Αρχαίας Αλυζίας στη θέση «Γλώσσες» στο Βάρνακα κάτι που δείχνει την σπουδαιότητα του αρχαίου αυτού φράγματος.
Το συγκεκριμένο αυτό φράγμα το είχαν μελετήσει πριν πολλά χρόνια Αμερικανοί επιστήμονες (Murray W. M.,"The ancient Dam of the Mytikas Valley", 1984) και υπάρχει και σχετική βιβλιογραφία, όμως μία πολύ καλή και πλήρης μελέτη είναι του συμπατριώτη μας με καταγωγή από το Βάρνακα Νίκου Ζαρκαδούλα, Τοπογράφου Μηχανικού ΕΜΠ, στα πλαίσια της μεταπτυχιακής του διπλωματικής.
Ακολουθούν η αφίσα του παγκόσμιου συνεδρίου για το νερό, μια περίληψη της πτυχιακής του συμπατριώτη μας Νίκου Ζαρκαδούλα με θέμα το φράγμα της Αρχαίας Αλυζίας στη θέση «Γλώσσες» στο Βάρνακα και λίγα λόγια για το φράγμα.

Η αφίσα της προαναγγελίας του παγκοσμίου συνεδρίου για το νερό στη Πάτρα.

Περίληψη της μεταπτυχιακής διπλωματικής του συμπατριώτη μας Νίκου Ζαρκαδούλα για το φράγμα της Αρχαίας Αλυζίας στη θέση «Γλώσσες» στο Βάρνακα (δείτε εδώ).

Αρχαίο Φράγμα Αλυζίας.

Τίτλος.
Αρχαίο Φράγμα Αλυζίας.

Κατηγορία.
Τεχνικά έργα.

Χρονολόγηση.
Υπάρχουν διάφορες υποθέσεις σχετικά με τη χρονολόγηση του φράγματος.
Ορισμένοι ερευνητές το τοποθετούν χρονικά λόγω της δόμησης των λίθων στη μυκηναϊκή περίοδο. Άλλοι πάλι από τον 5ο μέχρι τον 1ο αιώνα π.Χ., παράλληλα με την περίοδο ακμής της αρχαίας Αλυζίας, ενώ τέλος ορισμένοι το τοποθετούν από τον 5ο μέχρι τον 7ο αιώνα μ.Χ.
Πιο πιθανή πάντως θεωρείται η χρονολόγησή του στην περίοδο ακμής της πόλης στον 4ο ή 3ο αιώνα, καθώς επρόκειτο για ένα δαπανηρό έργο, βασισμένο μάλλον σε δημόσιους πόρους.

Τόπος προέλευσης.
Περιοχή Ξηρόμερο της δυτικής Ακαρνανίας, κοντά στα χωριά Μύτικας και Κανδήλα, κοντά στην πόλη της αρχαίας Αλυζίας, σε στενωπό του ρέματος Βάρνακα.

Γενική εισαγωγή.
Το φράγμα που βρίσκεται στην περιοχή Ξηρόμερο της δυτικής Ακαρνανίας, κοντά στην αρχαία πόλη της Αλυζίας, αποτελεί ένα σημαντικότατα επίτευγμα της αρχαίας τεχνολογίας. Το φράγμα είναι λιθόθετο και βρίσκεται σφηνωμένο σε στενωπό του ρέματος Βάρνακα, 600μ. από την έξοδο του ρέματος στον κάμπο του Μύτικα. Η πρώτη αναφορά στο φράγμα γίνεται το 1856 από τον LeonHeuzey.
Η έρευνα οδηγείται σε ποικίλες υποθέσεις σε σχέση με τους λόγους οι οποίοι οδήγησαν στην κατασκευή του φράγματος. Ορισμένες απόψεις που έχουν διατυπωθεί αφορούν την εκταμίευση νερού, την άρδευση των καλλιεργειών, το πότισμα των ζώων, την προστασία από τις πλημμύρες, τη συγκράτηση των εδαφικών υλικών για τον εμπλουτισμό των χωραφιών, το πλύσιμο ορυκτών, αλλά και την εκτροπή και τη διευθέτηση της ροής του ποταμού.
Η σύγχρονη έρευνα πάντως διατυπώνει την άποψη πως ο λόγος για τον οποίο κατασκευάστηκε το φράγμα, ήταν για την προστασία του κάμπου της Αλυζίας, με τη συγκράτηση των φερτών των ρεμάτων που εκβάλλονταν στον εν λόγω κάμπο. Η σημασία του κάμπου για την πόλη της Αλυζίας ήταν ιδιαίτερα μεγάλη, τόσο για την καλλιέργεια, όσο και για τη βοσκή. Η λειτουργικότητά του όμως επηρεάζονταν σημαντικά από τις αποθέσεις των φερτών των ρεμάτων, τα οποία ήταν αδρομερή με υψηλό ποσοστό κροκάλων, γεγονός το οποίο αναστάλθηκε προφανώς μέσω του φράγματος, ενός δαπανηρού και σημαντικού τεχνικού έργου.

Περιγραφή.
Το φράγμα της Αλυζίας είναι κατασκευασμένο εξωτερικά με ογκόλιθους ασβεστολιθικής προέλευσης, ορθογωνικού σχήματος, σε δεκαπέντε οριζόντιες σειρές κλιμακωτά. Οι διαστάσεις των λίθων ποικίλουν από 60 έως 80 εκ. με ταυτόχρονη παρεμβολή και μικρότερων λίθων ανάμεσα, χωρίς συνδετικό υλικό. Οι πρώτες πέντε σειρές από κάτω σχηματίζονται με μέση κλίση 75 μοίρες από την κατακόρυφο, φτάνοντας μέχρι τις 30 μοίρες ανεβαίνοντας προς τα πάνω.
Το συνολικό ύψος του φράγματος είναι 11μ., με στέψη στο ύψος +95,0 η οποία έχει μήκος 25μ. Η κατασκευή του έργου πραγματοποιήθηκε σε τρία διαφορετικά στάδια. Σε πρώτη φάση κατασκευάστηκε αναβαθμός 4μ. μέχρι το ύψος +88,0. Ο αναβαθμός αυτός ήταν υπερπηδητός από το χείμαρρο και έτσι καλύφθηκε από φερτά και από τις δύο πλευρές του. Στη δεύτερη φάση προστέθηκαν οι επόμενες δύο ή τρεις σειρές ογκολίθων, τμήμα επίσης υπερπηδητό από το χείμαρρο, αλλά χωρίς να έχει υποστεί ζημιές. Στο τρίτο στάδιο προστέθηκαν οι επτά σειρές ογκολίθων με ύψος 5 μέτρων.
Στη νέα στέψη του φράγματος υπήρχε δίοδος εκτροπής των νερών του χειμάρρου και υπερχείλισης των πλημμυρικών παροχών πάνω από συμπαγή ασβεστολιθική μάζα στο αριστερό αντέρεισμα, ώστε να αποφεύγεται η υπερπήδηση του φράγματος. Ο υπερχειλιστής διαμορφώθηκε σταδιακά με διάβρωση του ασβεστολιθικού πετρώματος και τη δημιουργία βαθιάς εγκοπής που διευρύνθηκε κατά τόπους από τη ροή νερού και φερτών υλικών.
Το εσωτερικό του φράγματος έχει αποκαλυφθεί τοπικά μετά από διάβρωση και απομάκρυνση των λίθων της επιφανειακής στρώσης, λόγω υπερπήδησης.
Το φράγμα της Αλυζίας είναι άριστα διατηρημένο πάνω από 2000 χρόνια, λόγω της αποτελεσματικής εκτροπής του χειμάρρου πάνω από την ασβεστολιθική μάζα του αριστερού αντιρείσματος, καθώς και εξαιτίας της αποτελεσματικής λειτουργίας του υπερχειλιστή για την παροχέτευση των πλημμυρικών παροχών. Η ροή του νερού πάνω στο πέτρωμα το διάβρωσε και έτσι σταδιακά σχηματίστηκε εγκοπή τριγωνικού σχήματος, με βάθος 6μ. και πλάτος στη στέψη 1,50μ. Λόγω της εκβάθυνσης της εγκοπής η ροή του χειμάρρου ακόμη και για πλημμμυρικές παροχές περιορίστηκε σε χαμηλά υψόμετρα, καθιστώντας ανέφικτη την υπερπήδηση του φράγματος, γεγονός που συνετέλεσε στη διατήρησή του μέχρι σήμερα.

Χρήση.
Για τη συγκράτηση αδρομερών φερτών που ο χείμαρρος του Βάρνακα απέθετε στην πεδιάδα του Μύτικα, δυσκολεύοντας την καλλιέργεια.

Βιβλιογραφία.
Μουτάφης Ι. Ν., Ζαρκαδούλας Ν., "Αρχαίο Φράγμα Αλυζίας" 622-630, στο Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία, 2ο Διεθνές Συνέδριο, Πρακτικά, Αθήνα 2006.
Μαστροκώστας Ε. Ι., "Αρχαίον Λίθινος Φράγμα παρά την Αλυζίαν", Επετηρίδα Εταιρίας Στερεοελλαδικών Μελετών, τόμος Β΄, 1969.
Ζαρκαδούλας Ν., Αρχαίο φράγμα Αλυζίας, μεταπτ. διπλωματική, Σχ. Πολ. Μηχ. ΕΜΠ.
Murray W. M.,"The ancient Dam of the Mytikas Valley", sel…., AJA 88, 1984.

7 σχόλια:

  1. ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΕΧΤΕΙ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. ΣΙΓΑ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ. ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟ ΠΡΟς ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ ΕΙΝΑΙ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. ΦΙΛΕ 3:34 ΠΟΥ ΔΙΔΑΣΚΕΙΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΝΑ ΜΑΣ ΔΩΣΕΙΣ ΤΑ ΦΩΤΑ ΣΟΥ??

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Φιλε 104 και 1156 μπορει να ειρωνευεστε αλλα το φραγμα αυτο εγινε για υδρευτικους λογους καιμονο.
    Αλλες οι τοτε αναγκες των ανθρώπων και δεν ειχαν τις τεχν δυνατοτητες τις σημερινες.Ειχαν με αυτο το φραγμα οσο νερο ηθελαν μη πεθανουν αποδιψα διπλα στους οικοισμους. Σιγα μη εφτιαχναν φραγμα για τις κροκαλες και τα φερτα υλικα.Αλλωστε τα νερα αυτα επιρεαζουν ενα ΠΟΛΥ μικρο κοματι του κάμπου της Αλυζιας (μονο το παροχθιο),οι δε κροκαλες ειναι εντος της οχθης. Αςμη γενικευουμε λοιπον.
    Κατα τα αλλα η μελετη και παρουσιαση του πατριωτη κ. Ζαρκαδουλα εξαιρετικη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Συγνώμη για την παρέμβαση, αλλά πέρυσι που το Φράγμα της Αρχαίας Αλυζίας ήταν στα μνημεία που η ΛΣΤ' Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων είχε επιλέξει ως τα σημαντικά του νομου μας για παρουσίαση στο πλαίσιο της δράσης του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού «Περιβάλλον και Πολιτισμός» οι αρχαιολόγοι που επισκέφτηκαν το φράγμα, μεταξύ των οποίων και ο καθηγητής κ.Λαμπρινουδάκης, είπαν οτι αυτό κατασκευάστηκε την περίοδο Ακμής της Αρχαίας Αλυζίας δηλαδή τον 4ο ή 3ο αιώνα,
    Σε τέτοια θέματα καλό είναι να "ακούμε" τους ειδικούς.

    Β.Πολύζος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. ξερολισμος 3:34. ξερολισμος. οι αρχαιολογοι και οι επιστημονες δεν ξερουν και ξερεις εσυ. πες μας και την αποψη σου για το φαινομενο του θερμοκηπιου για το σωματιδιο του χιγκινς και ριξε μας για το τελος και μια αναλυση για τις νεες μεθοδους και εξελιξεις στη χειρουργικη της καρδιας, ετσι για αποχαιρετισμο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Σημείωση: Όλα τα σχόλια θα εμφανίζονται μετά την έγκρισή τους από τους διαχειριστές του ιστολογίου.
Σχόλια υβριστικά, συκοφαντικά, ειρωνικά, υποτιμητικά, μειωτικά και απαξιωτικά ή σχόλια χυδαία, σεξιστικά, ρατσιστικά και θρησκευτικού μίσους, σχόλια με μηνύματα που δεν καταλαβαίνουμε, ονομαστικές αναφορές σε απλούς πολίτες και προβοκατόρικα ή σχόλια που δεν έχουν σχέση με τη παραπάνω ανάρτηση, ΔΕΝ θα δημοσιεύονται.
Επίσης ΔΕΝ θα δημοσιεύονται σχόλια που δείχνουν φανερά ότι ο σχολιαστής δεν γνωρίζει καν το θέμα που σχολιάζει, έχει φανερά πλήρη άγνοια για το αντικείμενο της ανάρτησης και απλώς σχολιάζει για να δει το σχόλιο του να δημοσιεύεται και να αισθανθεί ο ίδιος ικανοποίηση.
Τα σχόλια και τα κείμενα των αναγνωστών εκφράζουν τους ίδιους και δεν υιοθετούνται κατά ανάγκη από το παρόν ιστολόγιο.
Παρακαλούμε τους αναγνώστες μας να διατυπώνουν τα σχόλια τους με κόσμιο τρόπο για να δημοσιευτούν.
Η Ελληνική γλώσσα είναι πολύ πλούσια για να πούμε αυτό που θέλουμε και να ασκήσουμε την κριτική μας, αποφεύγοντας όλα τα πιο πάνω που αναφέρονται.
Εάν παρ' όλα αυτά κάποιος θεωρεί ότι θίγεται από ανάρτηση ή σχόλιο στο Blog, καλείται να επικοινωνήσει μαζί μας μέσω του e-mail προς αποκατάσταση.