Τα μνημεία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς κινδυνεύουν.

Του Άρη Μπιτσώρη.

Στο πλαίσιο της ερευνητικής εργασίας μου για την καταγραφή της άυλης και υλικής πολιτιστικής κληρονομιάς που συνδέεται με τα παραδοσιακά πηγάδια, τα οποία βρίσκονται διάσπαρτα εντός των ορίων του Δήμου Ξηρομέρου, διαπίστωσα, διασταυρώνοντας μαρτυρίες υπερήλικων συγχωριανών μου, ότι δύο πηγάδια στον «Κάμπο» της Μπαμπίνης, τα οποία υπήρχαν μέχρι πρότινος, έχουν πλέον εξαφανιστεί.

Δεν πρόκειται για δύο ασήμαντες παλιές κατασκευές.

Τα πηγάδια αυτά βρίσκονταν σε κοινοτικό χώρο και εξυπηρετούσαν βασικές ανάγκες της τοπικής κοινωνίας. Το ένα ήταν το σημαντικότερο, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, πηγάδι του χωριού. Από αυτό υδρεύονταν οι κάτοικοι και η ύπαρξή του συνδέεται άμεσα με την ιστορική εγκατάσταση και την επιβίωση της Μπαμπίνης. Το δεύτερο εξυπηρετούσε μια εξίσου σημαντική ανάγκη: εκεί πότιζαν τα ζώα του χωριού.

Τα ιστορικά πηγάδια αποτελούν σπουδαία πολιτιστικά μνημεία, δεν εξασφάλιζαν απλώς την επιβίωση των κοινοτήτων, αλλά λειτουργούσαν ως κέντρα κοινωνικής ζωής και είναι δείγματα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής και μηχανικής. Μερικά μάλιστα είναι αριστουργήματα.

Αυτά τα δύο πηγάδια στην Μπαμπίνη έπεσαν θύματα της ¨πράσινης ανάπτυξης¨. Κατά την διάρκεια των εργασιών εγκατάστασης των φωτοβολταϊκών καταστράφηκαν (είτε θάφτηκαν, είτε ισοπεδώθηκαν, ή διαλύθηκαν).

Απευθύνομαι στην Δημοτική Αρχή κατ’ αρχήν με το ερώτημα εάν έχει αντιληφθεί τι έχει συμβεί. Εάν όχι, τι σκοπεύει να κάνει;

Εάν το γνωρίζει, έχει επιληφθεί του θέματος και σε ποιες ενέργειες έχει προβεί; Εντόπισε τους υπεύθυνους αυτής της καταστροφής; Έχουν ελεγχθεί; Ανέλαβαν την υποχρέωση της ανακατασκευής τους;

Τελευταίο ερώτημα: οι Δημοτικοί Χώροι έχουν δηλωθεί στο Κτηματολόγιο;

Η καταστροφή των πηγαδιών είναι μέγιστη προσβολή για τους κατοίκους, αποτελεί βεβήλωση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και πρέπει να αποκατασταθεί άμεσα.

Και μία πρόταση:

Οι Πολιτιστικοί Σύλλογοι έχοντας ως καταστατική υποχρέωση τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς καιρός είναι να την υλοποιήσουν. Στο παρελθόν, ορισμένοι Σύλλογοι συγκυριακά προέβησαν σε κάποιες συντηρήσεις παλαιών πηγαδιών. Φέτος ο Πολιτιστικός Σύλλογος του Μαχαιρά και ο πρόεδρος του χωριού ένωσαν τις δυνάμεις τους, έκαναν μια σοβαρή προσπάθεια ανάδειξης των παραδοσιακών πηγαδιών του χωριού τους και ταυτόχρονα ξενάγησαν τους συγχωριανούς και άλλους Ξηρομερίτες για να γνωρίσουν και οι νεότερες γενιές την ιστορία του τόπου τους.

Για να αποκτήσει, όμως, αυτή η προσπάθεια μόνιμο και αναπτυξιακό χαρακτήρα, η ανάδειξη των παραδοσιακών πηγαδιών είναι ανάγκη να ενταχθεί οργανωμένα στα πολιτιστικά και πεζοπορικά μονοπάτια της περιοχής. Η διασύνδεση των πηγαδιών με τις ιστορικές και φυσιολατρικές διαδρομές του Ξηρομέρου θα δημιουργήσει έναν ζωντανό "χάρτη" μνήμης. Έτσι, τα μνημεία αυτά της λαϊκής μας αρχιτεκτονικής θα γίνουν εύκολα προσβάσιμα σε περιπατητές και επισκέπτες, μετατρέποντας την περιοχή σε έναν ελκυστικό προορισμό εναλλακτικού τουρισμού που παντρεύει τη φυσική ομορφιά με την ιστορική κληρονομιά.

Με την ευκαιρία παραθέτω ένα στιχούργημά μου για το πηγάδι στην περιοχή ¨Βελίτσα¨ το οποίο ο Πολιτιστικός Σύλλογος του χωριού ¨Χριστόδουλος Παμπλέκης¨, το συντήρησε (μαζί με άλλα δύο πηγάδια στην περιοχή ¨Φτελίδια¨) και το ανέδειξε στα μέσα της πρώτης δεκαετίας του εικοστού πρώτου αιώνα.

ΤΟ ΠΗΓΑΔΙ ΤΗΣ ΒΕΛΙΤΣΑΣ

Στέκεται ακοίμητος φρουρός και μέρα και σκοτάδι

μπρος στου χωριού την είσοδο ένα παλιό πηγάδι.

Με πέτρα Αστακιώτικη είναι το σκέπασμά του

που Ηπειρώτες σκάλισαν και το ’καναν σοφρά του.

Κέρναγε τον πραματευτή και κάθε οδοιπόρο

που είχε διαβεί ή θα διάβαινε πέρα απ’ το Γερομπόρο.

Ξεδίψαγε όλο το χωριό, τον κάθε πατριώτη

χρόνια και χρόνια ολάκερα με ζέστη ή με κρυότη.

Στα λιθαρένια χείλια του τριχιές κάνανε αυλάκια

κι ιδρώτες τα ποτίσανε, δάκρυα και φαρμάκια.

Για αγάπες του τραγούδησαν ολόδροσες κοπέλες

και του ’λεγαν τα μυστικά φορτώνοντας βαρέλες.

Μ’ ασκιά, λαήνια, μπότηδες φιλίες είχε πρώτες

και έναν-έναν ήξερε όλους τους Μπαμπινιώτες.

Τώρα δεν έχει συντροφιά ούτε ένα σατίλι

κι ούτε κουβέντα δεν ακούει από ανθρώπου χείλη.

Μονάχο αλλά περήφανο το ¨πλάι¨ αντικρίζει

την ιστορία του χωριού πάντα θα μας θυμίζει.