Μια κοινωνία που γερνάει: Οι ψυχολογικές συνέπειες.


Γράφει ο Λεωνίδας Παλαιοδήμος.
Ιατρός Παθολόγος, Αν. Καθηγητής Ιατρικής,
Ελεύθερος Επαγγελματίας.

Το δημογραφικό πρόβλημα της Ελλάδας και η συνεχώς επιδεινούμενη γήρανση της κοινωνίας μας συζητιούνται κυρίως υπό το πρίσμα των οικονομικών του συνεπειών: η μείωση του εργατικού δυναμικού, η βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος, οι αυξανόμενες ανάγκες περίθαλψης και οι επιπτώσεις στην οικονομική ανάπτυξη βρίσκονται στο επίκεντρο. Δικαιολογημένα.
Ωστόσο, υπάρχει μια άλλη σημαντική διάσταση την οποία δεν συζητάμε: οι επιπτώσεις στην ψυχολογία των ανθρώπων που ζουν σε μια κοινωνία η οποία γερνάει όλο και περισσότερο.
Πώς επηρεάζεται ένας άνθρωπος όταν γύρω του υπάρχουν ολοένα λιγότεροι νέοι και ολοένα περισσότεροι ηλικιωμένοι; Πώς επηρεάζεται ένας άνθρωπος —και η κοινωνία συλλογικά— όταν γύρω μας βλέπουμε κυρίως άσπρα μαλλιά και γερασμένα πρόσωπα αντί για παιδικά χαμόγελα; Αλλάζει η ψυχολογία μας; Επηρεάζεται η αισιοδοξία μας για το μέλλον;
Στη χώρα μας αντιστοιχούν περίπου 185 ηλικιωμένοι άνω των 65 ετών για κάθε 100 παιδιά έως 14 ετών. Δηλαδή, έχουμε σχεδόν διπλάσιους ηλικιωμένους από παιδιά. Αυτή η ανατροπή δεν περνά απαρατήρητη στην καθημερινή ζωή, ιδιαίτερα στην ελληνική επαρχία.

Παιδιά και ψυχική ευημερία.
Το 2024 δημοσιεύθηκε στο Applied Research in Quality of Life μια γερμανική μελέτη με 10.682 ανθρώπους άνω των 60. Οι άνθρωποι χωρίς παιδιά ανέφεραν χαμηλότερη ικανοποίηση από τη ζωή, λιγότερα θετικά και περισσότερα αρνητικά συναισθήματα σε σύγκριση με εκείνους που είχαν παιδιά. Οι διαφορές ήταν μεγαλύτερες στους άνδρες. Οι γονείς που διατηρούσαν στενές σχέσεις με τα παιδιά τους εμφάνιζαν υψηλότερη ψυχική ευημερία, ενώ όσοι είχαν απομακρυσμένες σχέσεις δεν βρίσκονταν απαραίτητα σε καλύτερη κατάσταση από τους άτεκνους. Δεν αρκεί απλώς να έχει κάποιος παιδιά. Έχει σημασία και η σχέση που διατηρεί μαζί τους.
Το 2025, στο Journal of Marriage and Family, μελέτη με πάνω από 43.000 ανθρώπους από 30 ευρωπαϊκές χώρες έδειξε ότι οι γονείς ανέφεραν ότι η ζωή τους είχε περισσότερο νόημα — και στους άνδρες και στις γυναίκες. Τα παιδιά μπορεί να μη μας κάνουν απαραίτητα πιο ευτυχισμένους στην καθημερινότητα, αλλά φαίνεται ότι μας προσφέρουν έναν επιπλέον λόγο για να αισθανόμαστε ότι η ζωή μας έχει σκοπό.

Παιδιά και μοναξιά.
Αμερικανική μελέτη του 2025 στο The Gerontologist (11.670 άτομα άνω των 50) διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι χωρίς παιδιά ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα μοναξιάς. Παράλληλα, βρέθηκε ότι οι στενές φιλίες μπορούσαν να περιορίσουν τη μοναξιά, ιδιαίτερα στους άτεκνους.
Τα παιδιά δεν αποτελούν εγγύηση ευτυχίας ούτε τον μοναδικό τρόπο για νόημα ή αποφυγή μοναξιάς. Φαίνεται όμως ότι μπορούν να αποτελέσουν σημαντική πηγή νοήματος, σύνδεσης και υποστήριξης, ιδίως στις μεγαλύτερες ηλικίες.

Η ψυχολογία μιας κοινωνίας που γερνάει.
Τι συμβαίνει όταν τα παιδιά και οι νέοι λιγοστεύουν σε μια ολόκληρη κοινωνία;
Ολλανδική μελέτη με 1.255 ηλικιωμένους έδειξε ότι όσο μεγαλύτερο ήταν το ποσοστό των παιδιών έως 14 ετών σε μια γειτονιά, τόσο καλύτερη ήταν η ψυχική υγεία των ηλικιωμένων κατοίκων της — ανεξάρτητα από το αν είχαν δικά τους παιδιά.
Φινλανδική μελέτη του 2024 (πάνω από 99.000 συμμετέχοντες) διαπίστωσε ότι στις περιοχές που έχαναν πληθυσμό οι κάτοικοι ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα μοναξιάς, λιγότερες κοινωνικές επαφές και μικρότερη υποστήριξη. Παρόμοια αποτελέσματα έδωσε και γερμανική μελέτη σε αγροτικές περιοχές που συρρικνώνονταν: μεγαλύτερη μείωση κοινωνικών σχέσεων και συμμετοχής σε δραστηριότητες.
Τα ευρήματα αυτά έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ελληνική επαρχία, όπου η υπογεννητικότητα συνυπάρχει με τη φυγή των νέων. Πριν από 40-50 χρόνια σε πολλά χωριά υπήρχαν παιδιά, σχολεία και νέες οικογένειες. Σήμερα σε αρκετά από αυτά τα σχολεία έχουν κλείσει και οι περισσότεροι κάτοικοι είναι ηλικιωμένοι. Πέρα από τις οικονομικές συνέπειες, μια τέτοια αλλαγή δύσκολα αφήνει ανεπηρέαστη την αισιοδοξία των ανθρώπων για το μέλλον.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ελλάδα;
Ακόμη και αν αύριο ο δείκτης γονιμότητας ανέβαινε στο επίπεδο αναπλήρωσης των γενεών, η Ελλάδα θα εξακολουθούσε να γερνάει για πολλά χρόνια. Οι γενιές των τελευταίων δεκαετιών είναι ήδη μικρότερες.
Η αντιμετώπιση της υπογεννητικότητας πρέπει να παραμείνει βασική προτεραιότητα. Παράλληλα όμως πρέπει να αντιμετωπίσουμε και τις κοινωνικές και ψυχικές συνέπειες της γήρανσης. Πέρα από το ποιος θα πληρώνει τις συντάξεις του αύριο, υπάρχει και το ερώτημα πώς θα είναι η ζωή σε μια Ελλάδα όπου σε κάθε παιδί θα αντιστοιχούν δύο, τρεις ή και περισσότεροι ηλικιωμένοι. Τι δυναμική θα έχει μια τέτοια κοινωνία;

0 comments:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Όλα τα σχόλια θα εμφανίζονται μετά την έγκρισή τους από τους διαχειριστές του ιστολογίου.
Σχόλια υβριστικά, συκοφαντικά, ειρωνικά, υποτιμητικά, μειωτικά και απαξιωτικά ή σχόλια χυδαία, σεξιστικά, ρατσιστικά και θρησκευτικού μίσους, σχόλια με μηνύματα που δεν καταλαβαίνουμε, ονομαστικές αναφορές σε απλούς πολίτες και προβοκατόρικα ή σχόλια που δεν έχουν σχέση με τη παραπάνω ανάρτηση, ΔΕΝ θα δημοσιεύονται.
Επίσης ΔΕΝ θα δημοσιεύονται σχόλια που δείχνουν φανερά ότι ο σχολιαστής δεν γνωρίζει καν το θέμα που σχολιάζει, έχει φανερά πλήρη άγνοια για το αντικείμενο της ανάρτησης και απλώς σχολιάζει για να δει το σχόλιο του να δημοσιεύεται και να αισθανθεί ο ίδιος ικανοποίηση.
Τα σχόλια και τα κείμενα των αναγνωστών εκφράζουν τους ίδιους και δεν υιοθετούνται κατά ανάγκη από το παρόν ιστολόγιο.
Παρακαλούμε τους αναγνώστες μας να διατυπώνουν τα σχόλια τους με κόσμιο τρόπο για να δημοσιευτούν.
Η Ελληνική γλώσσα είναι πολύ πλούσια για να πούμε αυτό που θέλουμε και να ασκήσουμε την κριτική μας, αποφεύγοντας όλα τα πιο πάνω που αναφέρονται.
Εάν παρ' όλα αυτά κάποιος θεωρεί ότι θίγεται από ανάρτηση ή σχόλιο στο Blog, καλείται να επικοινωνήσει μαζί μας μέσω του e-mail προς αποκατάσταση.